Zoals eerder bericht waren er de afgelopen jaren reeds vergevorderde plannen te komen tot een ‘International Liszt Association’ (ILA). Het is verheugend te kunnen melden, dat de oprichting thans een feit is. President is de bekende musicoloog en Liszt-kenner prof. dr. Detlev Altenburg uit Weimar, vice-president is de initiatiefnemer, Tamás Klenjászky, samen met Eduard Kurowatz, en algemeen secretaris is Orsolya Erdödy. Bestuursleden zijn o.a. de Engelsman Kim Sargeant, de Fransman dr. Nicolas Dufetel en de Nederlander Quinten Peelen, de directeur van de International Franz Liszt Piano Competition te Utrecht. Participerende instellingen zijn een groot aantal instituten en Lisztgezelschappen uit Hongarije, Italië, Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije, Nederland, België, Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, Engeland, Finland en de United States. Naast de Stichting International Franz Liszt Piano Competition is natuurlijk ook de Franz Liszt Kring lid geworden. Er wordt momenteel door een internationale workshop hard gewerkt aan de statuten, aan een website en aan een internationaal netwerk van concerten en festiviteiten, met name met het oog op het Liszt-jaar 2011. In november 2009 zal er in Parijs weer een bijeenkomst zijn en hopen we spoedig daarna verslag uit te kunnen brengen van de vorderingen die gemaakt zijn.

Van maandag 26 oktober tot 1 november 2009 vindt voor de derde keer het Liszt Festival in Utrecht plaats, ditmaal met als thema ‘Met Liszt door Europa’. De organisatie ligt in handen van het International Franz Liszt Piano Concours en Muziekcentrum Vredenburg. Het openingsconcert wordt verzorgd door Andrea Bonatta, die speelt op de Steingräber-vleugel uit Liszts bezit. Gedurende de dagen daarna geeft hij een masterclass aan zes jonge pianisten. Op woensdag 28 oktober is er een boekpresentatie Franz Liszt in Utrecht in het jaar 1842, geschreven door Mathieu Heinrichs, oud-directeur van Vredenburg; Jean Dubé, die in 2002 de eerste prijs van het Liszt Concours won, speelt op die avond het programma dat Liszt destijds in Utrecht gespeeld heeft. Een ander hoogtepunt is de daags daarna plaatsvindende ‘Europese Liszt Nacht’, waarop de prijswinnaars van de laatste editie van de drie grote Liszt Concoursen (in Boedapest, Weimar en Utrecht) zich laten horen. Het Festival wordt besloten met een recital door meesterpianist Aldo Ciccolini, die de complete cyclus Harmonies poétiques et religieuses laat horen. Het complete programma van het festival, inclusief aanvangstijden, prijzen et cetera, is te vinden op www.listzfestival.nl.

In Liszts geboorteplaats, het in het Oostenrijkse Burgenland gelegen Raiding (Doborján), vond van 24 tot 28 juni 2009 een Liszt Festival plaats.Van 21 tot 25 oktober a.s. staat er alweer een festival voor de deur. Over beide muziekfestijnen kan men uitvoerig lezen op website www.lisztfestival.at. Op 8 oktober jl. werd een persconferentie gehouden in het Franz Liszt Zentrum te Raiding, waar de nieuwe intendanten, de pianisten Johannes en Eduard Kutrowatz en de zakelijk leider, de heer dr. Josef Wiedenhofer, het programma van het ‘Liszt Festival Raiding 2010’ hebben gepresenteerd. Dat zal onder de titel ‘De Vier Jaargetijden’ over het hele jaar verdeeld worden (vier meerdaagse festivals in januari, maart, juni en oktober!). Andere toekomstplannen zijn een grootschalig project in samenwerking met de Wiener Akademie o.l.v. Martin Haselböck, waarbij over een periode van drie jaar (2010-2012) niet alleen alle orkestwerken van Liszt worden uitgevoerd, maar ook diens jeugdopera Don Sanche.

Peter Scholcz

Dit jaar werd van 23 tot 30 augustus voor de tweede keer een Liszt-week georganiseerd in de Hongaarse stad Esztergom (Gran), gelegen aan de Donauknie, 60 km ten noorden van Boedapest. Centraal stonden de vocale religieuze werken van Liszt, met als hoogtepunt de uitvoering van zijn Graner Messe. Met deze grandioze compositie werd op 31 augustus 1856 ’s lands grootste kerkgebouw ingewijd.

Het Festival werd met Liszts cyclus Harmonies poétiques et religieuses geopend, gespeeld door Gergely Bogányi. Op de tweede dag traden Nicolas Namoradze, Renate Konyicska, László Váradi en Mira Nagy op, leerlingen van de Franz Liszt Muziekacademie te Boedapest. Een interessant thema had het programma van de derde dag: ‘Lisztmuziek in Fis gr.terts’, gedurende welke professor István Lantos en zijn leerlingen Mira Nagy en Nicolas Namoradze optraden met uitsluitend klaviermuziek in genoemde toonsoort; medewerking werd verleend door de muziekhistoricus Paul Merrick. Orkestwerken werden door het Stedelijk Symfonie Orkest o.l.v. Károly Reményi uitgevoerd op 26 augustus, de vierde dag van de feestweek: fragmenten uit het Christus Oratorium, het symfonisch gedicht nr. 2., Tasso, en van Edvard Grieg diens Pianoconcert in a; solist was Renata Konyicska. Op 28 augustus klonk een programma getiteld ‘Zang en duetten’ met composities van Liszt, Haydn, Händel, Mendelssohn, Purcell, Ashraf Fouad en Rossini, gezongen door Gabriella Gál sopraan en Nicholas Clapton counter tenor, aan de piano begeleid door Gabriella Gyökér. Op de volgende dag zong het Sint Ephraim mannenkoor, geaccompagneerd door het Ventoscala Symfonie Orkest o.l.v. Tamás Bubnóen György Philipp. Solist was de bariton Péter Cser. Het programma was gewijd aan het thema ‘De Franciscanen in de muziek van Franz Liszt’. Op de slotdag was in de middaguren een kort symposium georganiseerd over Liszts religieuze muziek en zijn betrekkingen met Esztergom. Sprekers waren Zsuzsanna Domokos, Adrienne Kaczmarczyk en István Baróti. Met de uitvoering van Liszts Graner Messe (in de originele versie) werd de week afgesloten. De magistrale compositie werd uitgevoerd door het koor en orkest van de Mattheuskerk te Boedapest o.l.v. László Tardy, voorafgegaan door Liszts Funérailles in orgeltranscriptie, gespeeld door István Baróti, organist van de Basiliek te Esztergom.

Peter Scholcz

Voor de leden die het huisconcert van Dora Deliyska niet konden bijwonen, bestaat een oplossing om alsnog van haar spel te kunnen genieten: de jonge Bulgaarse pianiste heeft een schitterende Liszt-CD opgenomen, en wel in het auditorium van het Franz Liszt Zentrum te Raiding, dus op een steenworp afstand van Liszts geboortehuis. De locatie lijkt haar geïnspireerdtehebben, net zo goed als de prachtige concertvleugel die ze daar onder haar handen kreeg.

Ze opent met Liszts Sonate in b, die Dora monumentaal en evenwichtig vertolkt. Ze blijkt meer dan voldoende virtuositeit en kracht te bezitten om dit zware stuk, inclusief de beruchte octavenpassages, op het scherpst van de snede en gaaf neer te zetten. Haar toucher is gevarieerd genoeg om de vele onderling sterk verschillende thema’s van dit werk ieder een eigen karakter te geven. Tegelijk laat zij zich niet verleiden om teveel in detail te treden en weet zij door het vasthouden aan een stabiel tempo het overzicht over de grote vorm goed te bewaren. In twee liedbewerkingen van Schubert-Liszt, Ständchen en Auf dem Wasser zu singen, laat Dora Deliyska horen dat de piano geen slaginstrument is, maar dat zangstem en begeleiding van deze liederen er in Liszts briljante transcripties gebroederlijk op gerealiseerd kunnen worden.Vervolgens horen we in Liszts Grande étude de Paganini nr. 6, dat de frêle pianiste niet afgeschrikt wordt door pianistisch vuurwerk. Ze sluit af met orkestraal spel in de eveneens zeer lastige Liszt-transcriptie van de Tannhäuser-Ouverture van Richard Wagner. De vleugel klinkt vol in de akoestisch ruimtelijke, en daardoor niet al te gedetailleerde opname.
Gramola 98853. www.gramola.at. klassik@grammola.at.

Christo Lelie

Nog op een ander, niet zo lang geleden uitgekomen standaardwerk zou ik willen wijzen, The Cambridge Companion to Liszt, in 2005 uitgegeven bij Cambridge University Press door Kenneth Hamilton. Hierin laten negen muziekwetenschappers in elf studies hun licht schijnen over allerlei aspecten van Liszts leven en oeuvre.

Na een korte chronologie wordt de bundel studies geopend met een bijdrage van Katharine Ellis: Liszt – the Romantic Artist. Hierin wordt o.a. Liszts liefde voor de literatuur uitgewerkt, met interessante passages over de connecties ‘Liszt-Hoffmann’ en ‘Liszt-Byron’. Ook zijn religiositeit en sociale visie worden besproken onder het hoofd ‘the artist as priest’.
De tweede bijdrage is van Alexander Rehding en is getiteld Inventing Liszt’s life: early biography and autobiography. Het betreft hier een knappe studie over Liszts vroege biografieën en zijn laconieke houding ten opzichte van het fenomeen ‘biografie’. Is het niet verbazingwekkend (en een beetje frustrerend voor de ijverige musicoloog), dat hij ooit aan Lina Ramann als zijn mening te kennen gaf, dat zijn levensverhaal eerder verzonnen dan naar de letter beschreven moest worden?!

James Deaville schrijft in zijn artikel Liszt and the twentieth century over moderne uitgaven, over opnamen uit het begin van de 20ste eeuw, over Liszts invloed op de generaties componisten na hem met figuren zo verschillend als Busoni, Bartók en Ravel, over de Liszt-wetenschap en het onderwerp ‘Liszt en de film’. De conclusie is wel, dat er weinig componisten uit de 19de eeuw zijn geweest die zo’n brede voren in de navolgende eeuw hebben getrokken als Franz Liszt. Kenneth Hamilton schrijft over Liszt’s early and Weimar piano works, een onderwerp waarover al veel gepubliceerd is en in zo’n kort bestek niet meer kon zijn dan een bondige samenvatting. In mindere mate geldt dit ook voor de navolgende twee studies, waarin James M. Baker schrijft over Liszts late werken. Maar deels door het relatief onbekendere repertoire, deels door de grondigere aanpak valt hier toch veel interessants te lezen.

Hamilton, zelf pianist en groot kenner van romantische uitvoeringspraktijk, schrijft in een ander artikel over Performing Liszt’s piano music. Onderwerpen die ter sprake komen zijn o.a. Liszts piano’s, Liszts onderwijs en oude opnamen door leerlingen van de grote pianist. Op basis van al die informatie is hij in staat belangrijke conclusies te trekken met betrekking tot pedaalspel en tempi.

Het is maar een greep uit een bundel wetenschappelijk doorwrochte studies van hoog gehalte, geschreven door een internationaal gezelschap van Liszt-experts. Van harte aanbevolen!

Albert Brussee

Er zijn in de loop der jaren tientallen biografieën van Liszt verschenen, maar er werden maar weinig boeken gepubliceerd die uitsluitend handelen over de vele componenten waaruit zijn muziektaal bestaat. Het was dan ook geen geringe prestatie van de musicoloog en componist Serge Gut, jaren lang hoofd van de faculteit muziekwetenschap van de Sorbonne, om in 1975, toen Liszt en zijn oeuvre nog lang de populariteit niet hadden die zij thans genieten, uit te komen met een boek waarin uitsluitend gesproken wordt over de ‘éléments du language musical’. Dit standaardwerk, met een voorwoord van Jacques Chailley, is na ruim dertig jaar in een herziene en vermeerderde druk opnieuw uitgegeven bij Zurfluh (ISBN 978-2-87750-114-9). Het boek telt vier delen, tezamen 39 hoofdstukken. Het eerste deel,‘Données de Base’ (Basisgegevens) telt drie hoofdstukken. Het eerste handelt over de verschillende algemene invloeden die Liszt gedurende zijn leven onderging en heeft wat weg van een korte biografische schets. In het tweede hoofdstuk wordt meer in detail ingegaan op de invloed van Bach, Beethoven, Schubert, Weber, Berlioz en Wagner op Liszts stilistische ontwikkeling en zegt ook iets over de verschillende scholen die in de 19de eeuw heersten (de Franse School, de Russische School etc.).

Het tweede deel gaat in op ‘Les éléments mélodiques’. In zeven hoofdstukken wordt de lezer ingevoerd in onderwerpen als ‘Liszt en de modaliteit’, ‘Pentatoniek’, ‘De heletoonstoonladder’ en ‘Liszt en de dodecafonie’. Wat betreft dat laatste onderwerp – het is Guts mening, dat Liszt, ook al gebruikte hij in enkele thema’s onbewust alle twaalf tonen van de toonladder, altijd tonaal is blijven denken en zijn muziek dus absoluut niet serieel is in de zin zoals die in de 20ste eeuw is gebruikt.

In het derde deel wordt diep ingegaan op de harmonische aspecten van Liszts stijl, zoals

- het belang van het interval de kwint en zijn omkering de kwart (is het choquerende thema van Malediction niet een opeenstapeling van kwarten?)
- de overmatige drieklank, een bij Liszt frequent voorkomende samenklank (wat samenhangt met het gebruik van de bovengenoemde heletoonstoonladder)
- en parallel gevoerde septiem-akkoorden, een kenmerk van Debussy’s harmoniek maar bij Liszt al regelmatig voorkomend.

In het vierde deel, ten slotte, wordt ingegaan op de ritmiek en vaak zeer vrije metriek bij Liszt (hij loopt hierin soms vooruit op Messiaen), en de invloed die de zigeunermuziek daar op had.

Besloten wordt met een ‘Catalogue complet des oeuvres musicales’. Deze werd al gepubliceerd in Guts biografie Liszt (1989), waarvan overigens binnen niet al te lange tijd een Duitse versie zal uitkomen, maar verschijnt hier nu gereviseerd en bijgewerkt tot op de dag van vandaag. Door zijn heldere schrijftrant en uitzonderlijke analytische vermogen is Serge Gut erin geslaagd tot de kern van Liszts muziektaal door te dringen. Aan de hand van honderden notenvoorbeelden worden alle aspecten daarvan belicht en rationeel, ontdaan van cliché-denken en napraterij, omschreven en verklaard. Het boek veronderstelt een goede muziektheoretische ondergrond en is, zoals uit de omschrijving blijkt, eerder gedacht voor de beroepsmusicus dan voor de muziekliefhebber. Maar wie Liszts stijl ten volle wil exploreren heeft hier een standaardwerk in handen, dat hem niet zal teleurstellen.

Albert Brussee